Ik ben de afgelopen dagen ziek geweest. Kan meditatie mij hierbij helpen? Door de jaren heen leer ik wat wél en wat niet werkt. Met meditatie instructies onderaan.

2002 – de pijn wordt erger

Lang geleden, ergens in mijn tienerjaren, had ik intense hoofdpijn. Ik had gelezen dat je pijn kon verminderen door te mediteren. Het idee is als volgt: Een groot gedeelte van onze pijnbeleving komt niet voort uit de fysieke senstatie, maar uit ons verzet daartegen. Als je de pijn helder observeert zonder je te verzetten, blijft er slechts een fractie van over.

Hamer, je bent welkom om op mijn hoofd te slaan.

Ik ga vol goede moed mediteren. Ik richt mijn aandacht op pijn op mijn voorhoofd. Ik zeg tegen mijzelf dat de pijn er helemaal mag zijn. Ik verwelkom de pijn en druk het niet weg. Ik probeer het zo liefdevol mogelijk te observeren. Maar in tegenstelling tot de theorie, wordt de pijn alleen maar erger. Wat gaat hier mis? Het antwoord vind ik pas vele jaren later.

2012 – de pijn wordt flow

Ik zit midden in een tiendaagse stilte retraite. We moeten een uur lang mediteren zonder te bewegen. En bij iedereen komt vroeg of laat wel een pijntje kijken: Een zere rug, slapende voet, pijnlijke knie, jeukende schouder.

Doordat ik dagenlang niets anders heb gedaan dan mediteren, is mijn concentratiekracht flink toegenomen. Ik kan voor lange tijd bij mijn ademhaling blijven en ik ben snel en alert in het opmerken van afleidingen.

Ik krijg na enige tijd last van mijn knie. De pijn begint licht en blijft op de achtergrond. Normaal zou ik mijn been bewegen, maar dat mag nu niet. Al snel wordt de pijn intenser. Zonder de pijn weg te drukken, blijf ik al mijn aandacht richten op mijn ademhaling. Zo goed en kwaad als dat gaat. Na enige tijd gebeurt er iets merkwaardigs: De pijn transformeert van scherp en statisch naar een warme flow. De pijn blijft intens, maar wordt een stuk dragelijker. Zodra mijn concentratie verslapt, wordt de pijn ook weer ondragelijker.

De pijn voelde net zo warm en dynamisch als dit stukje woestijn

Wat heb ik hiervan geleerd?

Sterke pijn vereist sterke concentratie.

Ik moet mijn aandacht niet op iets onaangenaams richten, maar op iets neutraals of aangenaams. Dit deed ik verkeerd in 2002: Ik richtte al mijn aandacht op wat er allemaal niet fijn was aan de pijn!

“Verzet” is méér dan de gedachtes die ik over de pijn heb. Daarom is de pijn mentaal accepteren of niet veroordelen onvoldoende. Dit deed ik verkeerd in 2002: Ik dacht dat anders over pijn denken voldoende was.

Het lichaam kan zich ook verzetten door bijvoorbeeld aan te spannen of te verkrampen.

Daarnaast kan er op het niveau van subtiel lichaamsgewaarzijn verzet zijn. Dat voelt in je bewustzijn als een energie. Van statisch, scherp (verzet) transformeerde dit naar warm en dynamisch (acceptatie). Deze transformatie gebeurde niet bewust of met wilskracht, het was eerder een bijeffect van mijn verhoogde concentratiekracht en mijn meditatie op de ademhaling.

2017 – een meditatie voor als je ziek bent

Ik ben al een aantal dagen flink ziek. Ik heb er totaal geen zin in. Ik wil nog veel te veel doen. Maar nee, daar zijn hoofdpijn, koude rillingen, een wattig hoofd. Alles voelt op een vage, onbeschrijflijke manier onprettig. Ik vind mezelf heel zielig en zit vol met gedachtes over hoe erg dit allemaal wel niet is. Ik ben me flink aan het verzetten tegen wat er nu is.

In 2012 ontdekte ik al dat ik pijn kon transformeren. Maar ik heb nu helemaal niet zo’n hoge concentratiekracht meer. Kun je meditatie ook inzetten bij pijn of ziekte als je niet zo geoefend ben?

Ja hoor. Denk maar aan als je TV kijkt als je ziek bent. Door de afleiding voel je je beter, omdat je aandacht niet steeds gaat naar die onaangename gevoelens van ziek zijn. Dit TV-kijk effect kun je versterken met meditatie.

Hier volgt de meditatie die ik de afgelopen dagen heb beoefend:

Benodigd:

1. Een aangename of neutrale sensatie
Makkelijk: Een warm bad.
Moeilijker: Je ademhaling.
Moeilijkst: Een aangename sensatie ontdekken in de pijn. Denk bijvoorbeeld aan de warmte van de pijn, of hoe de druk van de pijn als een massage kan voelen.

2. Een timer

De meditatie:

  1. Besluit om 10 minuten je best te doen om te mediteren
  2. Kijk of je mentaal verzet hebt en probeer te accepteren dat je ziek bent – wat voor mij werkt is: “ik neem de tijd om te herstellen”, “ik mag uitrusten nu” en “ik plan voorlopig niks in”
  3. Richt je aandacht op de aangename sensatie. Probeer er zoveel mogelijk in op te gaan en zo nieuwsgierig mogelijk te zijn. Bestudeer hoe de sensatie verandert.
  4. Afleidingen hoef je niet te benoemen – je kunt snel en rustig weer je aandacht richten op de aangename sensatie. Als je per ongeluk toch afgeleid bent, straf jezelf dan niet, en probeer het ook niet weg te duwen. Probeer met zachtaardigheid zoveel aandacht als je kan te richen op de aangename sensatie, ook al lukt dat niet volledig.

Het resultaat

Van storm naar stilte

Wauw – wat is het eerlijk om even niet zo te zeuren in mijn hoofd. Dat geeft een hoop rust en stilte. Ook de fysieke sensatie van ziek zijn wordt een stuk lichter.

Vergeleken met 2012 heb ik veel minder concentratiekracht. Dat zie ik ook terug: de pijn transformeert niet op wonderbaarlijke wijze naar een warme en dynamische flow, maar wordt simpelweg wat lichter.

Het nadeel? Zo’n meditatie vereist wel energie en inzet, en die heb ik niet zoveel als ik ziek ben. Toch helpt het enorm dit elke dag twee keer te doen.

Meer leren over meditatie?

Meditatie is een belangrijk element in de kunst van aanwezigheid, een van de vijf levenskunsten die je leert bij Leven in Compassie.

Kijk bij het aanbod wat ik te bieden heb, of vraag individuele begeleiding als je specifieke vragen over meditatie hebt.